Sürmene Tarihi

Tarihi kaynaklarda Sürmeneden ilk defa bahseden Arrianus'dur. Arrianus M.S. 131-132 yilarinda yazdigi tahmin edilen "Periplo" adli eserinde Trabzonun yaklasik 33 km dogusundaki bir Roma askeri istasyonu(Kale) olarak kurulmus bulunan Sürmene/Hyssus 'dan bahseder.Burasi Romanin dogu sinirini korumakla görevlendirilen 15. leigion Apollonaris'in konumlandirildigi bügünkü Gümüshaneye bagli Sadak Köyü/Satala nin sahile en kisa baglantisi saglayan tabii yolun ucunda ve Hyssus/Karadere nehrinin agzindaki tabii liman sahilindedir. Bu gün Arakli çarsisinin güney bati kenarindaki kale harabesi Sürmenenin ilk kurulmus oldugu bu tarihi belirler. Imparator Adrianus(M.S. 117-138) zanamina kadar Satala 'dan Trabzona direk yol olmadigi düsünülürse,muhtemelen imparator Traijan zamaninda kurulmus olan bu kalenin Roma'nin dogu hudutlarini savunmak için oldugu anlasilir. 6.yy'da Bizans'in dogu sinirinin Rizenin hemen dogusuna kadar gerilemesinden sonra ,Sürmene'nin stratejik önemi dahada artmisti.Justinianus(M.S. 527-565) döneminde Lazika savaslari esnasinda ve daha sonra Heraclius zamaninda (M.S. 610-641) Iran seferleri esnasinda ,Sürmene bölgesi önemli bir ikmal merkezi olarak kullanilmistir.Bu dönemdeki Sürmene/Sousourmania/Sussarmia nin yerini Arakli Burnu üzerindeki Buzluca/Canayer 'deki harabeler bize belirlemektedir. Heraclius döneminde ,Bizans'in orduve idari düzenini temelden degistirecek olan Thema'lar sistemi kurulmustu.Themalar bir kral ve Kilisenin bütün iktidarina sahip dogrudandogruya imparatoru temsil eden ve yalniz ona karsi sorumlu olan valiler tarafindan idare edilmekteydi.Themalar sistemi yeniden bir düzen koyan Theophilos (829-842) Rize,Trabzon ve Gümüshane vilayetlerini içine alan Dogu karadeniz Bölgesini Merkezi Trabzon olmak üzere ,yeniden organize etmisti,merkezi teskilatin tam bir kopyasi olan Themalar Thuma'lara bölünmüs idi.Bunlar kaymakamliklara ve onlarda "Banda" denilen küçük arazi birliklerine ayirilmisti.*¹

Heraclius döneminde ,Bizans'in orduve idari düzenini temelden degistirecek olan Thema'lar sistemi kurulmustu.Themalar bir kral ve Kilisenin bütün iktidarina sahip dogrudandogruya imparatoru temsil eden ve yalniz ona karsi sorumlu olan valiler tarafindan idare edilmekteydi.Themalar sistemi yeniden bir düzen koyan Theophilos (829-842) Rize,Trabzon ve Gümüshane vilayetlerini içine alan Dogu karadeniz Bölgesini Merkezi Trabzon olmak üzere ,yeniden organize etmisti,merkezi teskilatin tam bir kopyasiolan Themalar Thuma'lara bölünmüs idi.Bunlar kaymakamliklara ve onlarda "Banda" denilen küçük arazi birliklerine ayirilmisti.*¹

Trabzon civarinda 7 tane Banda/Bandov/Bandon vardi ve bunlar askeri idari yetkilre sahip toprak lordlari tarafindan yönetilmekteydi.Baditan doguya dogru Plihabonites (Harsit vadisi) , Trikomia (Akçaabat ve Kalenma deresi) Trabzon,Matzouka ve Palaiomatzuka(Maçka ve hamsiköy), Gemora(Yomra), Sourmania(Sürmene),Rhizaon(Rize) olarak sayilailen bu bandalardan Harsit bölgesinde olan Türkmen akinlari sonucu dagilmis ve ayni idari bölünme Fatih'in bölgeyi fethine kadar devam etmisti.*1 Sürmene Bandonu Of'u da içine almakta olup dogudaki siniri ikizdereye batidaki siniri ise Yanboluya kadar uzanmakta,güneyde ise Dogu karadeniz daglari dogal siniri teskil etmekte.Güney batida ise ;Bügün Sümela manastirininda bulundugu Hara bölgesinide içermekteydi.**²

*1 Bryer.Greeks and Turkmens kitabinda sayfa:117
**2 Sürmene Bandon'un sinirlarin için bkz. Bryer and Winfeld.Topography of The Pontos 24. bölüm sayfa:323-330